Początki osadnictwa żydowskiego w Aleksandrowie Łódzkim (w języku jidysz - Aleksander) datuje się na początek XIX wieku, a samodzielna gmina żydowska powstała w 1822 roku. Żydzi stanowili około 30% mieszkańców miasta, a przed wybuchem II wojny światowej ich liczba wzrosła do około trzech i pół tysiąca.
Aleksandrów Łódzki przez kilkadziesiąt lat stanowił jeden z najważniejszych ośrodków chasydyzmu w Polsce. W latach 1878 - 1939 rezydowali tu cadycy z dynastii Danziger - Chanoch Henich ha Kohen Lewin, Jechiel Danziger , Jerachmiel Izrael Izaak, Szmuel Cwi Hirsz Tiferes Szmuel, Izaak Menachem Mendel Danziger. Łódzki historyk, Tomasz Pietras w swym artykule zatytułowanym "Nasi chasydzi - żydowskie dzieje Aleksandrowa Łódzkiego" tak opisuje znaczenie Danzigerów: "Dwór ten miał największe wpływy wśród drobnych żydowskich sklepikarzy i handlarzy. Konkurencja mówiła złośliwie: "Ger przyciąga scholarzy, a Aleksander handlarzy". Cadyk z Aleksandrowa był tak potężny, że miał nawet swojego posła w przedwojennym polskim Sejmie, a przed wpływami religijnymi tego silnego ośrodka chasydzkiego z trudem bronili się postępowi rabini z Łodzi, popierani przez wielkich przemysłowców wyznania mojżeszowego. W samym Aleksandrowie wpływ cadyka na społeczność żydowską i życie miasta był ogromny. Ortodoksi mieli większość w gminie żydowskiej, ich polityczna reprezentacja - partia zwana Agudą (Szlomej Emunej Isroel - hebr. Całkowicie Wierni Zakonowi) zdobywała w wyborach najwięcej głosów spośród partii żydowskich. O poparcie naszego cadyka zabiegał prezes gminy żydowskiej w Łodzi - Mincberg. W październiku 1933 r. zorganizowany w Aleksandrowie wielki żydowski zjazd religijny ściągnął na dwór cadyka około 700 pobożnych Żydów z całej Polski. Także na co dzień liczni chasydzi z różnych miast, wsi i miasteczek przybywali do Aleksandrowa po radę, błogosławieństwo lub zwabieni pokusą zobaczenia rzekomych cudów "świętych rabinów", których sława przekraczała granice Rzeczypospolitej". Do dziś ze spuścizną Danzigerów identyfikuje się wielu chasydów zamieszkałych w Izraelu, Europie Zachodniej i USA .
Nie ma już Aleksander sztetl. Żydzi z Aleksandrowa zostali wywiezieni do gett w innych miastach, skąd trafili do obozów zagłady. Zginęli niemal wszyscy. O obecności Żydów w mieście przypomina dawny dom Danzigerów przy ul. Warszawskiej 10 oraz zniszczona nekropolia przy ul. Górnej. Cmentarz żydowski w Aleksandrowie powstał wraz z ukonstytuowaniem się kahału w 1822 roku. Cmentarz jest miejscem spoczynku miejscowych rabinów i cadyków. Pochowani tu zostali:
- zmarły w 1870 roku Henoch Henich kohen z Aleksandrowa, rabin w Aleksandrowie i Nowym Dworze, od 1866 roku cadyk, przywódca chasydów z Góry Kalwarii, zwolennik mistycznych i ekstatycznych trendów w chasydyzmie, autor wydanego pośmiertnie dzieła, zatytułowanego Haszawa le-Tora,
- zmarły w 1894 roku Jechiel Danziger, syn Szlagi Fajwla Danzigera z Grójca, założyciela dynastii chasydzkiej. Jechiel Danziger przeniósł siedzibę dynastii do Aleksandrowa. Epiatifium na jego grobie głosi: "Kamień ten to stela grobu czcigodnego oto tego naszego nauczyciela, pana i mistrza Jechiela, syna pana, gaona sprawiedliwego, naszego nauczyciela, pana i mistrza Szlagi Fajwla, pamięć błogosławiona w życiu przyszłym. Niech dusza jego związana będzie w węzełku życia. Zmarł 14 szwat i pogrzebany 15 szwat 654 roku. Nie możemy wychwalać go, bo tak rozstrzygnął w swoim testamencie świętym, aby nie wychwalać go wcale w jego randze",
- Jeremiach Izrael Izaak z Aleksandrowa (zm. w 1910 roku), syn Jechiela. Ten uczeń Menachema Mendla z Warki i współautor dzieła "Jiszmach Jisrael" był najwybitniejszym przedstawicielem aleksandrowskiej dynastii cadyków,
- Samuel Cwi Danziger z Aleksandrowa, syn Jechiela, zmarły w 1923 roku,
- Becalel Jair z Łodzi, syn Jechiela, cadyk działający głównie w pobliskiej Łodzi, popularny kaznodzieja ludowy, współtwórca dzieła "Jiszmach Jisrael".
|
 |