Według informacji zamieszczonej w "The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust", pierwsi Żydzi osiedlili w Annopolu już w siedemnastym wieku. W spisie ludności żydowskiej z r. 1764 odnotowano 136 osób żyjących w mieście oraz 37 mieszkających w pobliskich wsiach. Wiadomo też, że w 1787 roku w miejscowości żyło 106 wyznawców judaizmu, co stanowiło 44% wszystkich mieszkańców.

W niektórych opracowaniach można spotkać się z twierdzeniem, że właśnie tu rezydował cadyk Meszulam Zusja (Zysze) z Annopola, uczeń Dow-Bera z Międzyrzecza i Szmelke Horowica, brat słynnego Elimelecha z Leżajska, bohater wielu ludowych żydowskich opowieści. Prawdopodobnie jest to wynik nieporozumienia. Choć wiadomo, że Zusja z Annopola rzeczywiście działał na terenie Lubelszczyzny, to jednak zarówno "The Encyclopedia of Jewish Life....." jak i "Księga Pamięci Annopola", nie wzmiankują jego obecności w tym mieście. Prawdopodobnie chodzi tu o Annopol w powiecie ostrogskim koło Wołynia.

Wiek XIX był okresem rozwoju miejscowej społeczności żydowskiej. Annopol stał ośrodkiem nauczania Tory, a funkcję rabinów sprawowali kolejno członkowie rodu Rubinsteinów: Nachman Rubinstein (1828-1878), Elimelech Rubinstein (1878-1923) i Nachman Baruch Rubinstein. W mieście działały dwie synagogi - drewniana i murowana. Wacław Flisiński w książce "Wspominki rachowskie" podaje, iż "Przeważającą większością mieszkańców byli Żydzi, którzy zajmowali się wszelkiego rodzaju handlem i rzemiosłem oraz dzierżawą pachtów po dworach okolicznych, dzierżawą składów solnych, dzierżawą sadów owocowych oraz nieliczni maklerstwem i lichwą, pożyczając pieniądze zarówno dworowi jak i włościanom na wysokie oprocentowanie. Wszystkie karczmy miejskie i w okolicy dzierżawili we dworze Żydzi".

Mimo trudnych warunków ekonomicznych na przełomie XIX i XX w., liczebność Żydów w Annopolu wzrastała. O ile w 1897 roku w miasteczku żyło 575 Żydów, to ich liczba w 1921 roku wyniosła 1.251 osób, a udział tej grupy narodowościowej w całej populacji Annopola wynosił 72,9%.

Po zajęciu miasta przez wojska hitlerowskie, w Annopolu utworzono getto, a jego mieszkańców poddano dotkliwym represjom. W maju 1942 roku w getcie przebywały 1.943 osoby, w tym wielu Żydów z innych miejscowości. W październiku 1942 roku po selekcji około czterysta osób trafiło do obozów pracy przymusowej w Gościeradowie i Janiszowie. Pozostali w dniu 15 października 1942 zostali deportowani do getta w Kraśniku, skąd w listopadzie wywieziono ich do komor gazowych Bełżca.

W historii gminy żydowskiej w Annopolu istniały dwie nekropolie. Pierwszy cmentarz znajdował się w pobliżu synagogi, przy obecnej ul. Świeciechowskiej. Nekropolia ta funkcjonowała do 1792 roku, kiedy to władze, kierując się względami sanitarnymi, nakazały przeniesienie wszystkich cmentarzy poza miasto. W wyniku zniszczeń do dziś w tym miejscu nie zachowały się żadne nagrobki, teren cmentarny został zabudowany.

Nowy cmentarz żydowski w Annopolu został założony w relatywnie niewielkim oddaleniu od dotychczasowego miejsca pochówku, przy obecnej ul. Radomskiej, na działce na planie prostokąta, o powierzchni 0,33 ha. Uprzednio cytowany Wacław Flisiński pisze, iż "nowy kierkut w Annopolu urządzono w polu poza miastem, między zabudowaniami ulicy Bóżniczej a zagajnikiem majątku Rachów". Również nowy cmentarz został zniszczony podczas drugiej wojny światowej, a dewastacja postępowała także po wyzwoleniu.

Niewiele wiemy o historii tego miejsca. Autorzy "Księgi Pamięci Annopola" pisząc o cmentarzu, przytaczają opowieść o wydarzeniu z końca XIX wieku: "W 1895 roku w Rachowie i okolicy wybuchła zaraza. (....) Starsi gminy zebrali się w domu rabina i zgodnie ze starym zwyczajem postanowili zapobiec epidemii żeniąc na cmentarzu dwójkę młodych ludzi. Para, syn rybaka i córka dozorcy cmentarza, pobrała się na terenie nowego cmentarza. Stawili się tam wszyscy Żydzi z miasta. (....) Wkrótce potem niebezpieczeństwo zarazy zostało zażegnane".

W ostatnich latach na cmentarzu wykonano prace restauracyjne. Nekropolia została uporządkowana i ogrodzona metalową siatką. Na osi bramy wzniesiono skromny pomnik, poświęcony ofiarom Holocaustu. Na filarze z cegieł umieszczono tablicę z napisem o treści: "Ku czci annopolskich mężczyzn, kobiet i dzieci, zamordowanych przez niemieckich morderców podczas drugiej wojny światowej". Wśród traw można odnaleźć nieliczne nagrobki lub ich fragmenty. Cmentarz został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 408/89.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Jacques Lahitte
Bibliografia:
"The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust"
W. Flisiński "Wspominki rachowskie"
M. Buber "Opowieści chasydów"
A. Trzciński "Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie"
M. Florek "Zabytkowe cmentarze i mogiły w Polsce. Województwo tarnobrzeskie"
"Księga Pamięci Annopola"