Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
BĘDZIN  

Żydzi z Będzina chowali swych zmarłych na czterech cmentarzach. Pierwszy z nich powstał w XVI w. w okolicach ulicy Zawale, funkcjonował do połowy XIX w., i istniał do okresu międzywojennego. Obecnie w tym miejscu znajduje się pusty plac. Po wybuchu epidemii cholery w 1831 r. zaistniała potrzeba założenia nowego cmentarza i wówczas zaczęto chować zmarłych na Podzamczu - północnym zboczu Góry Zamkowej, nekropolii istniejącej po dzień dzisiejszy.

Brama cmentarza żydowskiego w Będzinie Będzin - kirkut Będzin -cmentarz żydowski
Cmentarz żydowski na Podzamczu. Zdjęcia: Maciej Śmieszny
Podczas prac na cmentarzu odkryto 850 macew lub ich fragmentów, najstarsze noszą datę 1831 r. Po środku nekropolii był wzniesiony ohel, w którym pochowano rabina Barucha Hercygiera. Nekropolia będzińska jest porośnięta lasem, część macew osunęła się w dół zbocza, wiele jest poprzewracanych, z niektórych ostały się tylko fragmenty. Brak jest wyraźnego podziału na część męską i żeńską cmentarza.
Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa
Cmentarz żydowski w na Podzamczu. Zdjęcia: Maciej Śmieszny
Trzeci cmentarz powstał w latach siedemdziesiątych XIX wieku w dzielnicy Warpie, przy ul. Zagórskiej i ul. Sieleckiej. Nekropolia została zniszczona podczas drugiej wojny światowej, a dzieła destrukcji dokończono w latach PRL. Adam Szydłowski z Zagłębiowskiego Centrum Kultury Żydowskiej "Jona" w wypowiedzi opublikowanej na łamach "Gazety Wyborczej" (Gazeta Wyborcza Katowice nr 267, z dn. 15.11.2007 r.) tak opisuje dewastację tego cmentarza: "Kirkut zniszczono, żeby powiększyć teren zajezdni autobusowej. Część tablic została przeniesiona na cmentarz na Podzamczu, części użyto jako materiału budowlanego, a teren cmentarza na Zagórskiej zalano betonem i włączono w obręb zajezdni". Jesienią 2007 roku macewy pochodzące z cmentarza żydowskiego przy ul. Zagórskiej odkryto w konstrukcji starej rampy kolejowej.
Będzin - rampa kolejowa wykonana z żydowskich nagrobków Będzin - macewa z lwem Macewy z cmentarza przy ul. Zagórskiej, wykorzystane do budowy rampy kolejowej Będzin - macewa
Macewy z cmentarza przy ul. Zagórskiej, wykorzystane do budowy rampy kolejowej. Zdjęcia: Leszek Maszczyk

Już w okresie I wojny światowej cmentarz przy ul. Sieleckiej uległ zapełnieniu. Sytuacja ta zmusiła władze gmin żydowskich Będzina i Czeladzi do zorganizowania kolejnego - czwartego już - miejsca pochówku. Wspólny cmentarz założono w 1916 roku, na granicy obu miast, przy ul. Będzińskiej 64, w pobliżu dzisiejszego centrum handlowego M1. Nekropolię podzielono na kilka części, wytyczając kwatery dla mężczyzn, kobiet i dzieci. Zmarłych z gminy czeladzkiej chowano w przedniej części cmentarza; zmarłych z gminy będzińskiej - w tylnej. Podczas drugiej wojny światowej na cmentarzu grzebano ofiary nazistowskich represji. Pochowano tu między innymi około stu ciał Żydów spalonych w synagodze w Będzinie oraz około czterystu zwłok osób zamordowanych podczas likwidacji getta w sierpniu 1943 roku. Więcej informacji o tym cmentarzu znajdziesz tutaj:

tekst: Małgorzata Frąckowiak


Polecamy zapoznanie się z Księgą Pamięci Będzina
oraz opracowaniem J. Krajniewskiego "Gmina żydowska w Będzinie na przełomie XVIII i XIX w" (plik PDF)

W 2008 r. ukazała się książka autorstwa Roberta Garstki i Jarosława Krajniewskiego "Dom wieczności", poświęcona cmentarzowi żydowskiemu w Będzinie na Górze Zamkowej. Prace nad nią trwały ponad rok. Książka zawiera m. in. zdjęcia nagrobków oraz wprowadzenie historyczne zredagowane przez historyka Jarosława Krajniewskiego. Książkę recenzował dr Dariusz Rozmus, pracownik naukowy Muzeum Miejskiego Sztygarka w Dąbrowie Górniczej. Pozycję tą można zakupić m. in. w Karczmie Zamkowej na zamku w Będzinie oraz w Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej w Będzinie.

Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa
foto: Aleksander Batorowski foto: Aleksander Batorowski foto: Aleksander Batorowski foto: Aleksander Batorowski
Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa
foto: Zbigniew Nowak foto: Zbigniew Nowak foto: Zbigniew Nowak foto: Zbigniew Nowak
Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa Będzin - macewa
foto: Michał Pałucki foto: Michał Pałucki foto: Michał Pałucki foto: Michał Pałucki
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Będzina i ich nekropoliach.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają cmentarze żydowskie z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas