Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
DOBRA

Żydzi w Dobrej posiadali dwa miejsca pochówku. Najstarszy cmentarz - założony prawdopodobnie około 1639 r. lub 1761 r., w związku z budową synagogi i kształtowaniem się miejscowej gminy żydowskiej - powstał przy obecnej ul. Narutowicza.

Prawdopodobnie w XIX w. lub na początku XX w. - zapewne w wyniku zapełnienia pierwszego cmentarza oraz w związku ze wzrastającą świadomością sanitarną - gmina żydowska utworzyła nowy cmentarz, położony na południe od miasta, poza terenem zabudowanym, przy drodze do Strachocic, w obrębie obecnej działki geodezyjnej numer 302703 4.0001 652. Jego lokalizację można odnaleźć na przedwojennej wojskowej mapie okolic Dobrej .

Oba cmentarze zostały zniszczone podczas drugiej wojny światowej oraz w latach późniejszych. Na polecenie okupanta nagrobki wyrwano i użyto do prac budowlanych, między innymi do ułożenia chodnika przy willi, zajętej przez niemieckiego burmistrza miasta.

Dobra - cmentarz żydowski
Leon Weintraub przy pomniku na nowym cmentarzu żydowskim

Pozbawiony nagrobków stary cmentarz przez dziesiątki lat był wykorzystywany jako targowisko. Stan ten uległ zmianie dzięki wysiłkom Leona Weintrauba, potomka rodziny Bajrach z Dobrej, zmuszonego po 1968 r. do emigracji z Polski. W 2002 r., podczas jednej z wizyt w swym rodzinnym sztetl, Leon Weintraub postanowił doprowadzić do restauracji cmentarza. Pomoc w tej sprawie okazały także władze miasta, z burmistrzami Marianną Ochocką i Andrzejem Piątkowskim na czele.

Dobra - cmentarz żydowski
Dobra - cmentarz żydowski Dobra - cmentarz żydowski Dobra - cmentarz żydowski
Teren cmentarza przed rozpoczęciem prac restauracyjnych (foto: L. Weintraub, A. Wąsowicz)

Leon Weintraub wykupił działkę cmentarną od Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu. Po uporządkowaniu i ogrodzeniu terenu wzniesiono pomnik na planie gwiazdy Dawida, z umieszczonymi na niej tablicami z napisami w języku polskim, angielskim i hebrajskim o treści: "Dla uczczenia i upamiętnienia historii żydowskich mieszkańców Dobrej, w szczególności ofiar nazistowskiej okupacji w latach 1939-1945. Ich potomkowie oraz Rada Miejska w Dobrej i Samorząd Miasta Dobra. Dobra 2008". Wokół pomnika ułożono kilkadziesiąt macew, odnalezionych w różnych punktach miasta. Uroczystość otwarcia Miejsca Pamięci na cmentarzu w Dobrej odbyła się w dniu 19 sierpnia 2008 r. Wzięli w niej udział między innymi potomkowie Żydów z Dobrej, przedstawiciele władz miasta, organizacji żydowskich oraz mieszkańcy.

Nowy cmentarz żydowski został zalesiony, po wojnie powstało na nim nielegalne wysypisko śmieci. Dzięki zaangażowaniu między innymi Łucji Nowak-Pawlickiej z Muzeum Okręgowego w Koninie, prawdopodobnie w latach 80. na cmentarzu ustawiono niewielki pomnik z napisem: "Cmentarz żydowski. Teren prawnie chroniony. Uszanuj miejsce spoczynku zmarłych".

22 czerwca 2017 r. na skraju cmentarza odsłonięto pomnik, na którym wyryto napisem "Pamięci tu spoczywających Żydów dobrskich". Poniżej umieszczono niepełną listę pochowanych osób:

Bajroch Szlama 21.11.1873-16.03.1937
Baron Mosiek 01.05.1873-1940
Benkiel Josek 12.05.1862-03.04.1931
Bierka Szewa 1858-11.11.1935
Bierka Uryn 15.01.1857-25.10.1931
Byczek Ajzyk 24.01.1852-19.12.1932
Celnik Mendel 17.06.1880-07.08.1934
Cerata Mariem 1858-15.121935
Chrustowska Marie 12.04.1852-11.12.1914
Cytner Hersz(?) 09.03.1883-08.12.1941
Cytner Matel 17.08.1912-15.11.1933
Frajtak Laja 1861-31.10.1936
Frimer Lajbus Petach 1867-26.09.1931
Fulkowska Rykla 06.06.1877-07.10.1934
Fulkowski Abram Josek 13.09.1933-03.05.1934
Fulkowski Machel 21.04.1874-07.11.1931
Fulkowski Szmul 24.12.1934-28.06.1935
Gezunchajn Szyfra Bajla 06.02.1864-04.01.1934
Glicensztein Rojza 06.02.1867-05.07.1936
Gnyp Beniamin 20.01.1922-31.01.1938
Gnyp Szymon 10.05.1927-27.12.1931
Gocman Laje 03.02.1846-?
Graudens Marjem 1892 -1940
Graudens Ruchel Laja 1861-15.12.1938
Graudes Naftali 03.08.1875-03.11.1932
Graudes Rywka 22.03.1939-23.04.1939
Gronau Elżbieta ?-1940
Henochowicz Beer 08.11.1931-23.05.1932
Jakubowicz Hersz 1863-1940
Jakubowicz Josef 03.11.1895-26.01.1934
Jakubowicz Wigdor Lajpus 24.02.1889-1940
Jałas Henoch ?-1940
Jałas Mariem Estera 2012.1934-1940
Kaufman Estera Malka 17.03.1864-11.05.1933
Kempińska Frajdla Gitta 19.09.1895-?
Kibel Ajdel ?-25.10.1934
Knejman Haim ?-1940
Knejman Ruta ?-1940
Knop Laja 10.03.1878-05.12.1931
Kott Nicha 1874-27.03.1937
Kufert Mosze 1886-05.11.1938
Lajmer Raca Bejla 13.05.1880-22.04.1931
Lewin Berek 19.09.1865-1940
Michalak Hinda ?-05.02.1933
Moszkowicz Chiel 31.01.1870-22.11.1935
Moszkowicz Szandel 14.06.1864-15.09.1935
Najman Jankiel 03.04.1857-04.04.1934
Naparstek Ide Majer 26.05.1874-15.11.1938
Opas Samuel ?-1940
Passek Pesse 29.05.1859-16.03.1936
Podchlebnik Nuchem 18.05.1860-05.02.1924
Podchlebnik Zyskind 22.02.1933-?
Podemska Chaja Sura 1857-24.01.1937
Rozencwajg Laja 02.05.1935-20.08.1936
Russ Chaim 22.11.1896-25.03.1932
Russ Liba 12.10.1859-01.01.1933
Sendowska Hinda 1878-1940
Sendowska Nuta ?-1940
Sendowski Majer 18.10.1865-27.02.1936
Sieradzki Mosiek ?-27.03.1933
Skrobek Abram Mendel 22.07.1867-25.04.1935
Stempa Wolek 1851-02.02.1932
Szkop Fajgiela 13.03.1888-1940
Szlamiak Dawid Alje 07.01.1867-30.07.1937
Szpajer Brana ?-1940
Szpigel Chaim ?-16.01.1931
Szternberg Szajna Sara 10.04.1933-03.05.1933
Trzaskała Beer 16.09.1889-06.05.1933
Trzaskała Masie Haje 20.10.1854-22.02.1933
Trzaskała Reizla 30.06.1908-1940
Trzaskała Szmul 13.04.1906-1939
Trzaskała Szymon 13.11.1877-1939
Trzon Hinda 11.12.1923-12.01.1933
Wajnbaum Josek 08.02.1875-18.10.1934
Wejnechowicz Taube Lea 20.10.1854-22.02.1933
Widawski Abram 24.05.1861-05.05.1933
Widawska Mirla 19.12.1934-1939
Wilk Mosze Henoch ?-1940
Winer Ajdela Małka 26.03.1933-31.10.1933
Wrocławska Chawa 17.05.1919-05.04.1939
Wysocki Mendel 10.07.1865-26.02.1931
Ziemniak Chana 16.05.1854-22.11.1936
Zommer Zyse 15.12.1890-29.07.1936

Do upamiętnienia cmentarza doszło z inicjatywy Marka Milczarka, dyrektora Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Dobrej i katechety Pawła Janickiego. Pomnik został sfinansowany z grantu pozyskanego przez ZS-P ze Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie oraz dzięki pomocy Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Dobrskiej.

tekst: K. Bielawski & Leon Weintraub
zdjęcia: Leon Weintraub
Bibliografia:
P. T. Janicki, Z Dobrej do Chełmna. Historia Żydów dobrskich, Dobra 2014.
Zdjęcia macew z Dobrej znajdziesz klikając tutaj:
Polecamy odwiedzenie poniższych stron internetowych:
* http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Lodz/dobra.htm
* http://www.museumoffamilyhistory.com/pjh-dobra.htm
Kliknij tu, by przeczytać przemówienie dr. L. Weintrauba,
wygłoszone podczas uroczystości otwarcia Miejsca Pamięci

Dobra - cmentarz żydowski
Dobra - cmentarz żydowski Dobra - cmentarz żydowski Dobra - cmentarz żydowski
Poszukujemy wszelkich informacji o cmentarzach żydowskich w Dobrej.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają te nekropolie z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas