Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
JANÓW (woj. podlaskie)

Początki osadnictwa żydowskiego w Janowie koło Sokółki (w języku jidysz - Janowa) przypadają zapewne na wiek siedemnasty, jednak dopiero w 1719 roku biskup wileński Konstanty Brzozowski wydał pozwolenie na wzniesienie synagogi w Janowie. Kilkadziesiąt lat później w Janowie mieszkało już więcej Żydów niż rdzennych Polaków - w 1775 roku było tu dwustu czternastu chrześcijan oraz dwieście dwadzieścia jeden osób wyznania mojżeszowego.

Główna synagoga w Janowie została wzniesiona prawdopodobnie w 1740 roku. Tomasz Wiśniewski, znany badacz judaików Podlasia, w swej książce zatytułowanej: "Bóżnice Białostocczyzny" janowską synagogę zaliczył "do najbardziej interesujących obiektów sakralnych wyznawców religii mojżeszowej. Duże wrażenie czynił monumentalny, trzykondygnacyjny dach kryty gontem. Nad oknami ściany głównej biegł dookoła zdobny fryz".

Dziewiętnasty wiek musiał być okresem szczególnego rozwoju liczebnego miejscowej społeczności żydowskiej - "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" opisując Janów z końca tego stulecia, wzmiankował "1534 mieszkańców (katolików 528, prawosławnych 3, żydów 997, mahometan 3)". W 1897 roku w miasteczku żyło już 1.797 osób wyznania mojżeszowego, którzy stanowili 78% wszystkich mieszkańców.

Warto wiedzieć, że w Janowie urodził się Israel Davidson, znany historyk średniowiecznej literatury hebrajskiej.

W początkach XX wieku wielu Żydów opuściło Janów, było to spowodowane powszechną w tym czasie emigracją zarobkową do Ameryki i innych krajów. Mimo to, w 1921 roku podczas spisu powszechnego żydowskie pochodzenie lub wyznanie mojżeszowe zadeklarowało 1.027 mieszkańców Janowa.

Po 1 września 1939 roku do miasteczka - zajętego wkrótce przez wojska radzieckie - przybyło wielu Żydów, uciekających przed Niemcami. Druga wojna światowa przyniosła całkowitą zagładę tego sztetl. Wojska niemieckie weszły do Janowa po agresji na Związek Radziecki, w dniu 26 czerwca 1941 roku. W mieście utworzono getto, a część Żydów deportowano do Suchowoli. Getto zostało zlikwidowane w dniu 2 listopada 1942, jego mieszkańcy zostali wywiezieni do obozu przejściowego w Kiełbasinie koło Grodna, skąd później trafili do obozów zagłady. Zniszczeniu uległa janowska synagoga - dziś możemy oglądać ją tylko na zdjęciach, wykonanych przez Szymona Zajczyka.

Janów Sokólski - cmentarz żydowski Janów Sokólski - kirkut granitowa macewa Na wielu macewach można jeszcze odczytać hebrajskie inskrypcje...
zdjęcie: Adam Kiermut zdjęcie: Adam Kiermut
zdjęcie: Adam Kiermut
zdjęcie: Adam Kiermut
Janów - macewy Janów - macewy Janów - macewy Janów Sokólski - kirkut
zdjęcie: Adam Karabowicz
zdjęcie: Adam Karabowicz
zdjęcie: Adam Karabowicz
zdjęcie: Adam Karabowicz

Gmina żydowska w Janowie posiadała dwie nekropolie. Najstarsza z nich położona była po wschodniej stronie rynku. Romuald Bujwicki w swej książce zatytułowanej "Janów i okolice. Moja mała ojczyzna", opierając się na dokumentach przechowywanych w Archiwum Głównym Akt Dawnych, podaje, że cmentarz znajdował się za "szkołą żydowską". Niewykluczone, że chodzi tu o synagogę, określaną czasem w dawnych dokumentach wyrazem "szkoła", a w języku jidysz jako "szul". Wiadomo, że cmentarz ten istniał już w 1765 roku. Zapewne w wyniku jego zapełnienia oraz ze względów sanitarnych, pod koniec XIX wieku Żydzi z Janowa zostali postawieni przed koniecznością organizacji nowego miejsca pochówku. Drugi cmentarz żydowski w Janowie założono na północ od osady, przy drodze do Kupliska i Kamienicy, na działce o numerze geodezyjnym 174. Jego lokalizację można odnaleźć na przedwojennej mapie okolic Janowa. Nekropolia została zniszczona podczas drugiej wojny światowej - na polecenie władz okupacyjnych wiele nagrobków wyrwano z ziemi i wykorzystano do budowy drogi Sokółka-Korycin. Cześć kamieni skradli miejscowi chłopi, wykorzystując je między innymi jako tarcze w chałupniczo wykonanych szlifierkach. Do dziś na powierzchni 0,99 ha zachowała się znaczna macew, z których najstarsze pochodzą z dziewiętnastego wieku. Większość z nich to charakterystyczne dla tego regionu nagrobki z nieociosanych kamieni granitowych. W latach dziewięćdziesiątych, dzięki zaangażowaniu rabina Meira Malina i przy współpracy Urzędu Gminy w Janowie, na cmentarzu przeprowadzono prace porządkowe. Teren otacza ogrodzenie z kamieni, ze zniszczoną bramą. Na wniosek Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku, nekropolia została wpisana do rejestru zabytków.


tekst: K. Bielawski
Zapraszamy do odwiedzenia witryn:
We Remember Janow Sokolski
www.bagnowka.com
Lokalizacja cmentarza wg GPS: N53°28.422' E23°14.195'

Uwaga! Allen Saxe, potomek Żydów mieszkająych w Janowie od XVIII wieku, nawiąże kontakt z osobami zainteresowanymi historią społeczności żydowskiej w tym mieście.
I am Allen Saxe. I am the one who put together We Remember Janow Sokolski. I can trace my family back to the 1700's in Janow Sokolski through the Scharja family. I would like to establish contact and maybe develop a cooperative working relationship with someone in Poland who is interested in the Jewish community of Janow Sokolski. Please contact me. Allen B. Saxe Charlotte, NC E-mail: absaxe @ earthlink.net
Cmentarz żydowski w Janowie w obiektywie Patrycji Zalewskiej
Janów Sokólski - macewa Janów Sokólski - macewa
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Janowa i ich nekropoliach.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają te cmentarze z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas