Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KAŁUSZYN    

Gmina żydowska w Kałuszynie posiadała dwa cmentarze. Starszy z nich założono pomiędzy obecnymi ulicami Warszawską i Polną, na wschód od ul. Pocztowej. Obiekt uległ dewastacji podczas drugiej wojny światowej oraz w latach późniejszych. Jego teren został stopniowo zabudowany, obecnie znajduje się na nim m.in. Urząd Miejski w Kałuszynie. W 1964 r. decyzją Wojewódzkiej Rady Narodowej cmentarz został oficjalnie zamknięty. Granice obszaru grzebalnego są nieoznaczone, brak jest jakiejkolwiek formy upamiętnienia.

Drugi cmentarz żydowski powstał prawdopodobnie na początku XX w., poza terenem zabudowanym, na działce położonej na wschód miasta, przylegającej do drogi w kierunku Siedlec (obecnej ul. Martyrologii). Część placu przewodniczący gminy żydowskiej, Rubin Michelson odstąpił miejscowej parafii na założenie tzw. nowej części cmentarza katolickiego. W czasie drugiej wojny światowej na cmentarzu Niemcy dokonywali egzekucji Żydów kałuszyńskich. W zbiorowych spoczywa ponad tysiąc osób pochodzenia żydowskiego, wymordowanych w latach 1941-1943. Są w nich pogrzebani także Polacy, rozstrzelani przez Niemców za pomoc okazaną Żydom. Dawid Pelner, mieszkaniec Kałuszyna, tak wspomina cmentarz z tamtych lat: "Były tu trupy dzieci, starców, kobiet i mężczyzn. Zapach zwłok był nie do zniesienia".

W wyniku dewastacji przez wiele lat na cmentarzu nie było żadnych nagrobków. Przez jego teren przeprowadzono drogę gruntową, którą w 2014 r. lokalni urzędnicy zamierzali pokryć asfaltem.

Nieliczne odnaleziono macewy znajdują się w prywatnych zbiorach. W 1990 r. z inicjatywy ks. Czesława Bednarczyka jeden nagrobek - stelę z grobu Sary Weissenblum, zmarłej 20 października 1935 r. - umieszczono przy wejściu do kościoła w Kałuszynie.

O upamiętnienie cmentarza przy ul. Martyrologii od lat zabiegali kałuszyńscy Żydzi, między innymi Zvi Kamionka. W 2017 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego wzniosła na cmentarzu pomnik, zaprojektowany przez Kena Goldmana i ufundowany przez przez Żydów wywodzących się z Kałuszyna oraz ich potomków, we współpracy z US Commission for the Preservation of America's Heritage Abroad.

Cmentarz żydowski w Kałuszynie Cmentarz żydowski w Kałuszynie Cmentarz żydowski w Kałuszynie Cmentarz żydowski w Kałuszynie
foto: Emil Noiński
foto: Emil Noiński
foto: Emil Noiński
foto: Emil Noiński
 
Macewy z Kałuszyna
Macewa przy kościele katolickim w Kałuszynie

Zmarła w dobrym imieniu w tiszri roku [...]. Tu spoczywa kobieta skromna, poważana, pobożna między kobietami w namiocie błogosławionego. Niech wstaną jej synowie i sławią do niebios jej czyny. Kobieta dzielna, łaskawego serca, Sara Weissenblum roku 696. Niech jej dusza ma udział w życiu wiecznym.

foto: Rafał Zubkowicz

Macewa z cmentarza żydowskiego w Kałuszynie, znajdująca się w skansenie przy Szkole Podstawowej w Groszkach Nowych

[...] Basza córka Mosze błogosławionej pamięci. Zmarła 27 kislew (5)683 roku.
Niech dusza jej ma udział w życiu wiecznym.

(data śmierci: 17.12.1922 r.)

foto: Andrzej Murawski

Macewa z cmentarza żydowskiego w Kałuszynie, znajdująca się w skansenie przy Szkole Podstawowej w Groszkach Nowych

[...] syn Eliezera. Lament o jego odejściu niech przenosi duszę do nieba.
Niech jego dusza ma udział w życiu wiecznym.

foto: Andrzej Murawski

Macewa z cmentarza żydowskiego w Kałuszynie, znajdująca się w skansenie przy Szkole Podstawowej w Groszkach Nowych

Niech ten kamień będzie świadkiem, a ten pomnik znakiem. Mąż prawy i sprawiedliwy, bogobojny, który cieszył się z trudu swoich rąk przez całe życie. Aharon syn Dowa.
Zmarł 17 szwat 659 roku. Niech jego dusza ma udział w życiu wiecznym.

(data śmierci: 17.01.1899 r.)

foto: Andrzej Murawski

Macewa z cmentarza żydowskiego w Kałuszynie, znajdująca się w skansenie przy Szkole Podstawowej w Groszkach Nowych
Dawid Jakow syn Izraela

foto: Marian Pełka

Macewa z cmentarza żydowskiego w Kałuszynie, znajdująca się w skansenie przy Szkole Podstawowej w Groszkach Nowych
Awraham Icchak syn Dowa

foto: Marian Pełka

Macewa z cmentarza żydowskiego w Kałuszynie, znajdująca się w skansenie przy Szkole Podstawowej w Groszkach Nowych
Chawa Gitsze córka Mosze

foto: Marian Pełka

Więcej informacji o Żydach z Kałuszyna znajdziesz tutaj.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas