Jak podaje Adam Penkalla w swej książce "Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim", cmentarz żydowski w Końskich (w języku jidysz: Kinsk) powstał zapewne w siedemnastym wieku. Nekropolia została założona w północno-zachodniej części miejscowości, poza obszarem zabudowanym, u zbiegu dzisiejszych ulic Staszica i Wjazdowej. Wiadomo, że z czasem na cmentarzu wzniesiono dwa budynki, z których jeden pełnił funkcję domu pogrzebowego. W początkach XX wieku teren cmentarny poszerzono, a jego powierzchnia w 1925 roku wynosiła 2 ha.

Podobnie jak inne nekropolie wyznania mojżeszowe, także cmentarz w Końskich został zniszczony podczas drugiej wojny światowej, a na jego terenie Niemcy dokonywali egzekucji Żydów i Polaków, między innymi więźniów z aresztu przy ul. Jatkowej. Na polecenie niemieckiego zarządcy miasta, Żydzi zostali zmuszeni do rozbijania nagrobków. Pozyskany w ten sposób kamień wykorzystano do prac budowlanych, między innymi do budowy tuczarni dla świń czy też wieży w Modliszewicach. Jak wynika z dokumentów przechowywanych w Żydowskim Instytucie Historycznym im. E. Ringelbluma w Warszawie, w latach dziewięćdziesiątych część potłuczonych płyt nagrobnych sprzedano najprawdopodobniej jednemu z mieszkańców wsi Kazanów. Jeszcze dziś w Końskich oraz w pobliskich miejscowościach można odnaleźć zabudowania z tkwiącymi w ich ścianach odłamkami macew. Zdjęcia tych budynków można obejrzeć na stronie Polin - Dziedzictwo Polskich Żydów. Oficjalnie cmentarz został zamknięty przez władze w 1965 roku, a jego teren został częściowy zabudowany.

W wyniku dewastacji, do dziś na cmentarzu nie zachowały się jakiekolwiek ślady nagrobków. O tym, jak miejsce pochówku Żydów z Końskich wyglądało przed wojną, wiemy dzięki zachowanym archiwalnym zdjęciom, umieszczonym w ekspozycji Izby Pamięci i Tradycji Ziemi Koneckiej.

W 2008 roku pracownicy Izby zabezpieczyli tablicę nagrobkową z dawnego cmentarza żydowskiego. Jest to płyta z czarnego granitu, zachowana w bardzo dobrym stanie. Wyryto na niej hebrajską inskrypcję o treści: "Tu pochowany błogosławiony i ukochany, człowiek dobrego serca i czystej duszy, poważany, szanowany i bogobojny Jakub Szraga syn Eliezera ha-Levi Lewin. Zmarł w dniu 2 Adar roku 691. Niech dusza jego będzie związana w wieniec życia wiecznego" (2 Adar 5691 - 19 luty 1931 r., tłum. M. Pelta & K. Bielawski).

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: M. Pelta
Bilbliografia:
Grażyna Dymerska "Żydzi koneccy"
Adam Penkalla "Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim"
"Encyclopedia of Jewish Communities in Poland"
"The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust"
Polecamy też lekturę artykułu "Kłamstwa słynnej Leni"