Łęczna - obok Tykocina, Włodawy czy Chęcin - jest jednym z tych niewielkich polskich miasteczek, których nie powinny omijać osoby interesujące się zabytkami kultury judaistycznej. W mieście zachowała się późnorenesansowa synagoga z 1648 roku z oryginalną bimą oraz szafą ołtarzową, tzw. Aron ha-Kodesz. Gmach synagogi został odbudowany, a w jej wnętrzu urządzono ciekawą wystawę judaików.

Adam Dylewski w swym świetnym przewodniku zatytułowanym "Śladami Żydów Polskich" tak opisuje muzeum w Łęcznej: "Układ ekspozycji opiera się na żydowskim cyklu obrzędowym - od Nowego Roku (1 Tiszri, wrzesień-październik), przez Jom Kipur, Sukot, Chanukę aż po Purim i Pesach. Są tu przedmioty rytualne (naczynia do rytualnego obmywania rąk, świeczniki szabasowe, pucharki kiduszowe, naczynia na etrog - owoc cytrusowy, lampki chanukowe, talerze i kufelki sederowe), elementy stroju (m.in. tałes z Kiszyniowa, dar potomka znanej łęczyńskiej rodziny Geldmanów). Mocnym punktem wystawy jest niezwykle oryginalna część dotycząca życia codziennego. Są tu m.in. miedziane naczynia, tabakierki, zaproszenia na ślub, wizytówki, a nawet autentyczne butelki po słynnej pesachówce Haberfelda z Oświęcimia. Zupełnym unikatem w polskich ekspozycjach judaistycznych jest oryginalny strój Żydówki z Ostrowca Świętokrzyskiego, składający się z serdaczka i spódnicy". W muzeum mieszczą się również inne wystawy: "Archeologia Ziemi Łęczyńskiej. Prahistoria. Średniowiecze. Nowożytność", "530 lat miasta Łęczna. Ślady przeszłości" oraz "Od węgla do epoki lodowej. Skały, rośliny i zwierzęta Lubelszczyzny". Muzeum można zwiedzać codziennie, w godzinach od 8.00 do 16.00, w niedziele od 9.00 do 16.00. Cena biletu normalnego wynosi 2 zł, biletu ulgowego i dla grup zorganizowanych - 1,50 zł.

Pierwsze udokumentowane wzmianki o społeczności żydowskiej w Łęcznej (w języku jidysz - Lenczni) pochodzą z 1501 roku, a lokalny kahał powstał tu już w pierwszej połowie XVI wieku. W XVII wieku w mieście odbywały się obrady Sejmu Czterech Ziem (Waad Arba Aracot), stanowiącego centralną reprezentację gmin żydowskich. W 1857 roku w Łęcznej żyło 1.679 osób wyznania mojżeszowego, co stanowiło 64,3 procent wszystkich mieszkańców. Miejscowość była silnym ośrodkiem chasydyzmu - przez lata miał tu swój dwór cadyk Szlomo Jehuda Lejb Łęczner.

Podczas II wojny światowej naziści utworzyli w mieście getto i obóz pracy przymusowej, w których zamknięto Żydów z Łęcznej oraz Czech i Słowacji. Mieszkańcy getta znaleźli śmierć w Sobiborze oraz Trawnikach. Około tysiąca Żydów rozstrzelano w masowych egzekucjach na terenie miasta.

Szesnastowieczny cmentarz żydowski w Łęcznej znajduje się przy ul. Pasternik. Do dziś na jego terenie nie zachował się żaden widoczny nagrobek, choć z pewnością pod warstwą ziemi wciąż tkwią stare macewy. Nie tak dawno jedną ze stel odkopali robotnicy, prowadzący w pobliżu prace budowlane. Jak powiedział wówczas jeden z robotników redaktorowi Gazety Wyborczej: "Kopiąc ziemię, natrafiliśmy na ludzkie kości i kamienne fragmenty nagrobków. Kości nie odważyliśmy się brać do rąk. Od razu wrzuciliśmy je do wykopu. Macewy odrzuciliśmy na bok. Przecież w gospodarstwie wszystko może się przydać". Dzięki interwencji pewnej licealistki macewa ta szcześliwie nie trafiła w niepowołane ręce.

W ostatnich latach na terenie nekropolii wzniesiono ohel cadyka. Kilkanaście macew odzyskanych w różnych punktach miasta zabezpieczyli pracownicy Muzeum - dziś można je obejrzeć złożone obok synagogi.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Jacques Lahitte

Kliknij tu, by zobaczyć zdjęcia wnętrza synagogi w Łęcznej
Czytaj też "Pamiątka po Icchaku"