Rozwój osadnictwa żydowskiego w Magnuszewie (w języku jidysz: Magnaszew) datuje się na okres po trzecim rozbiorze Polski. W 1827 roku żyło tu 330 osób wyznania mojżeszowego, co stanowiło 33% mieszkańców. Niemal sto lat później, spis powszechny z 1921 roku odnotował 731 Żydów (46,6% ludności miasta). Według zapisków lokalnego kronikarza p. Gutkowskiego, w 1913 roku w Magnuszewie mieszkało 3.206 osób, w tym aż 1.702 pochodzenia żydowskiego. Wśród Żydów Magnuszewa wielu było zwolennikami idei chasydyzmu.

Żydowska gmina wyznaniowa istniała w latach czterdziestych XIX wieku i posiadała drewnianą bóżnicę, cheder, mykwę oraz cmentarz. W 1892 roku rozpoczęto budowę kolejnej synagogi, a w 1896 roku - murowanej mykwy.

Przed wybuchem II wojny światowej w mieście mieszkało około siedmiuset Żydów. Wraz z ludnością żydowską z pobliskich miejscowości stłoczono ich w getcie utworzonym w dzielnicy Paciejów. We wrześniu 1942 roku magnuszewscy Żydzi zostali deportowani do getta w Kozienicach, skąd później trafili do obozu zagłady w Treblince.

Dziewiętnastowieczny cmentarz żydowski w Magnuszewie znajduje się przy ul. Bohaterów Września, na północny wschód od miejscowości, w pobliżu nekropolii katolickiej i zniszczonego cmentarza ewangelickiego. W wyniku dewastacji w latach drugiej wojny światowej oraz w okresie po wyzwoleniu, na cmentarzu nie zachowały się żadne nagrobki. Jak twierdzą mieszkańcy Magnuszewa, część macew wrzucono do sadzawki, znajdującej się pomiędzy cmentarzem żydowskim i ewangelickim. Wiadomo też, że pobliska spółdzielnia próbowała zaanektować plac cmentarny - w wyniku przeprowadzonych prac niwelacyjnych w wielu miejscach widoczne są ludzkie kości, wydobyte z rozkopanych grobów.

Kilka lat temu Marek Drapała, prezes Klubu Miłośników Ziemi Magnuszewskiej odnalazł na terenie miasta kilka macew. Być może już w nieodległej przyszłości odzyskane płyty nagrobne wrócą na swoje właściwe miejsce.

tekst: K. Bielawski
Bibliografia: Adam Penkalla, "Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim"
Kliknij tu, by obejrzeć film video, nakręcony w 2003 r. na cmentarzu żydowskim w Magnuszewie

Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Magnuszewa i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.