Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
NOWE MIASTO

Według "Encyclopedia of Jewish communities before and during the Holocaust", Żydzi w Nowym Mieście mieszkali już w XVI wieku. W języku jidysz swój sztetl nazywali Najsztat. Istotny rozwój społeczności nowomiejskich Żydów przypadł na XIX wiek. Ich liczba wzrosła od 513 osób w 1808 roku do 1.015 w 1860 r. Mieli oni własną synagogę, szpital i cheder. U schyłku wieku w Nowym Mieście było już 1.667 wyznawców judaizmu. Podstawą ich utrzymania był najczęściej drobny handel oraz rzemiosło. Pod koniec XIX w miejscowości powstały żydowskie wytwórnie guzików. Liczni tu chasydzi pozostawali pod wpływem potężnej dynastii cadyków z Góry Kalwarii. Na początku XX wieku w Nowym Mieście ożywioną działalność prowadzili syjoniści, przygotowując Żydów do wyjazdu do Palestyny. W spisie powszechnym z 1921 roku 780 mieszkańców Nowego Miasta zadeklarowało pochodzenie żydowskie.

Naziści zajęli miasto w dniu 5 września 1939 roku. Wkrótce Żydzi zostali poddani licznym represjom. Część żydowskich mieszkańców Nowego Miasta wywieziono do Warszawy, Radzymina i obozu w Pomiechówku. 1 listopada 1941 r. w Nowym Mieście - w rejonie ul. Senatorskiej, Kościelnej i Rynku - utworzono getto, w którym stłoczono także około 1.750 przesiedleńców z Ciechanowa i Drobina. Duże zagęszczenie, trudne warunki sanitarne i bytowe przyniosły wkrótce śmiertelną epidemię tyfusu. Warto wspomnieć o zamiarach wzniecenia zbrojnego powstania w getcie. W tym celu nowomiejscy Żydzi nawiązali współpracę z oddziałami Armii Krajowej. Plany te jednak nie zostały zrealizowane. Getto zlikwidowano w dniu 18 listopada 1942 roku, jego mieszkańcy zostali deportowani do Płońska. Mroczny czas zagłady przeżyli nieliczni.

Mapa okolic Nowego Miasta z 1937 r.
Mapa okolic Nowego Miasta z 1937 r.
Przy drodze do folwarku Zagwizdy zaznaczono lokalizację cmentarza żydowskiego.

Cmentarz żydowski w Nowym Mieście zlokalizowany jest nieco za miastem. Jadąc z Nowego Miasta w kierunku Nasielska, po przejechaniu mostu na Sonie należy skręcić w lewo. Cmentarz będzie widoczny po około 200 - 300 metrach po lewej stronie, w grupie drzew i krzaków. Wśród zarośli, na obszarze około dziesięciu arów można odnaleźć pojedyncze nagrobki z wyrytymi na nich hebrajskimi inskrypcjami. Zapewne więcej kamieni nagrobnych znajduje się pod darnią i ściółką. Zachowały się jedynie nagrobki z kamieni polnych, brak jest macew z piaskowca - te ostatnie były zapewne bardziej pożądanym materiałem budowlanym.

tekst: K. Bielawski, Robert Chudzyński
zdjęcia: Sylwia Podkowska
Księgę Pamięci Nowego Miasta znajdziesz tutaj:

Nowe Miasto - teren cmentarza żydowskiego Nowe Miasto - macewa Macewa macewa
Cmentarz żydowski w Nowym Mieście w obiektywie Roberta Chudzyńskiego
Nowe Miasto - macewa na  cmentarzu żydowskim Nowe Miasto - macewa Nowe Miasto - cmentarz żydowski fragment grobowca
Nowe Miasto - kirkut Nowe Miasto - żydowski nagrobek kirkut w Nowym Mieście Nowe Miasto - teren cmentarza żydowskiego
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Nowego Miasta i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas