Pierwsza wzmianka na temat ożarowskich Żydów pochodzi z 1616 roku. Dokumenty z 1662 roku mówią o pięćdziesięciu siedmiu osobach wyznania mojżeszowego, mieszkających w liczącym wówczas trzysta dwie osoby Ożarowie. Liczba Żydów stale rosła, w 1787 roku stanowili oni już ponad 70% wszystkich mieszkańców - mieszkało ich tutaj tysiąc pięciu, przy około czterystuosobowej społeczności katolickiej. W owym czasie w miasteczku działał kahał, istniała synagoga. Wysoki odsetek Żydów w mieście utrzymywał się przez lata, w 1860 roku było ich tutaj 67%. Żydzi ożarowscy poparli powstanie styczniowe szyjąc mundury dla powstańców. Bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej Żydzi stanowili w mieście 64% ludności. We władzach miejskich Żydzi nie zajmowali jednak dominującej pozycji, na trzydziestu radnych jedynie trzynastu było narodowości żydowskiej. W mieście w latach trzydziestych dochodziło do sporadycznych wystąpień antysemickich. Miejscowi Żydzi tworzyli wielobarwną paletę - byli wśród nich Żydzi ortodoksyjnie religijni, działała partia komunistyczna, znaczne wpływy mieli syjoniści.

W marcu 1941 roku do Ożarowa przetransportowano Żydów z Wiednia, a większa część miasta zajęto pod getto, zlikwidowane w 1942 roku. Żydzi ożarowscy zginęli w obozie zagłady w Treblince - wywieziono ich wszystkich w ciągu jednego dnia.

W Ożarowie do tej pory zachowała się synagoga, obecnie wykorzystywana jako sklep. Cmentarz żydowski w Ożarowie powstał około czterysta lat temu. Położony jest na wschodnich obrzeżach miasta, bezpośrednio za cmentarzem katolickim. Teren ogrodzony jest niskim, solidnym płotem, brama nie jest zamknięta. Na terenie cmentarza znajduje się obelisk upamiętniający ożarowskich Żydów. Do dziś przetrwało wiele macew, większość z nich jest w doskonałym stanie - są pięknie rzeźbione, o bogatej symbolice i ornamentyce. W 2001 roku rozpoczęto na cmentarzu prace restauracyjne.

Zapraszamy też do odwiedzenia strony "Projekt Odbudowy Cmentarza w Ożarowie", zawierającej wiele informacji o tym cmentarzu, w tym także spis macew.

tekst & zdjęcia: Artur Cyruk