Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
SKARSZEWY (Schöneck)  

Cmentarz dawnej gminy żydowskiej w Skarszewach znajduje się ok. 2,3 km na południowy wschód od centrum miejscowości, za jeziorem Borówno Wielkie, około 300 m na południowy zachód od ul. Starogardzkiej. Cmentarz zajmuje działkę na planie zbliżonym do prostokąta i powierzchni 0,65 ha, położoną w obrębie działki geodezyjnej o numerze 221309 5.0001.15/3.

Data założenia cmentarza nie jest znana. Hanna Domańska w swojej książce Kamienne drzewo płaczu. Gminy żydowskie województwa gdańskiego, ich dzieje i zabytki, powstanie cmentarza datuje na koniec XVIII w. Według karty cmentarza, obiekt założono w połowie XIX wieku.

Wiadomo, że w okresie międzywojennym cmentarz był otoczony murem z cegły z żelazną, kutą bramą. Przy wejściu znajdował się dom przedpogrzebowy.

Po wybuchu drugiej wojny światowej, teren cmentarza i jego okolice stały się miejscem egzekucji, dokonywanych przez Selbstschutz oraz SS na Polakach, Żydach i Romach. W zbiorowej mogile na cmentarzu pochowano około 250 ofiar. Na przełomie 1944 r. i 1945 r., dla zatarcia śladów zbrodni, Niemcy nakazali wykopanie ciał i ich spalenie.

Cmentarz przetrwał drugą wojnę światową w stosunkowo dobrym stanie i uległ stopniowej dewastacji w kolejnych dekadach. Destrukcji uległo ogrodzenie oraz dom przedpogrzebowy. Do dużych zniszczeń doszło w latach 70., kiedy z cmentarza wywieziono większość nagrobków, nadających się do powtórnego wykorzystania w zakładach kamieniarskich.

W 1962 r. zbiorowy grób osób rozstrzelanych w 1939 r. został otoczony żelazną barierką, w jego centralnej części umieszczono symboliczny nagrobek z krzyżem, z napisem "Wieczny odpoczynek".

W 1989 r. cmentarz został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków nieruchomych (decyzja nr 1063 z 16.10.1989 r.).

W 2004 r., z inicjatywy Sławomira Sikory, na cmentarzu przeprowadzono prace porządkowe. Uczestniczyli w nich wolontariusze, m.in. uczniowie i nauczyciele X Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku oraz Monika Rode - studentka Uniwersytetu Gdańskiego. Wycięto dziką roślinność, oczyszczono nagrobki, spod mchu i darni wydobyto kilka macew. W kolejnych latach na cmentarzu doszło do następnych aktów dewastacji.

Obecnie na cmentarzu znajduje się kilkadziesiąt nagrobków w różnym stanie zachowania. Są to głównie betonowe obmurowania grobów oraz pojedyncze stele. Na podstawie dostępnego materiału ikonograficznego odczytano następujące dane osobowe zmarłych:

•  Aron Samuel syn Cwi Hirschwitz, zm. 17.07.1874 r.,
•  Alexander Herzberg, ur. 10.03.1819 r., zm. 08.[...].1878 r.,
•  Lewin Hirschfeld, ur. 15.12.1800 (?), zm. 02.08.186[....]
•  Mordechaj syn Eliakima Mannheim,
•  Buna (?) córka Chaima (?), zm. 07.01.1867 r.,
•  Nathan Meyer, zm. [....].12.1888 r.,
•  Falk Falkmann, zm. 19.03.1887 r.,
•  Helene Jacobsohn z d. Rosenthal, ur. 18.02.1858 r. (?), zm. 13.12.1887 r.,
• Schaul Szlomo Czarliński, ur. 27.12.1841, zm. 05.08.1891 (odpis z inskrypcji w języku niemieckim na podstawie H. Domańska, Kamienne drzewo płaczu. Gminy żydowskie województwa gdańskiego, ich dzieje i zabytki, Gdańsk 1991, s. 70)
• Rebeka córka Jehudy Hirszfeld, zm. 20.10.1898 r.
• Akiwa syn Szm[....].

H. Domańska wzmiankuje także nagrobek Henocha syna Jehudy Lewandowskiego, zm. 16.11.1877 r. w wieku 94 lat.

Cmentarz znajduje się na terenie leśnym. Jest nieogrodzony. Pożądane byłoby czytelne oznaczenie jego granic, inwentaryzacja zachowanych nagrobków i opublikowanie jej wyników na stronie internetowej.


tekst: Krzysztof Bielawski
zdjęcia:
Źródło
H. Domańska, Kamienne drzewo płaczu. Gminy żydowskie województwa gdańskiego, ich dzieje i zabytki,
Gdańsk 1991.
M. Wołos, Cmentarze żydowskie w województwie pomorskim w latach 1920-1939,
[ w:] Gminy wyznaniowe żydowskie w województwie pomorskim w okresie międzywojennym (1920-1939),
red. J. Sziling, Toruń 1995.
E. Zimmermann, Żydowski cmentarz i pierwowzór bohatera filmu Dług ,
"Polska. Dziennik Bałtycki, Dziennik Kociewski" z 31.10.2008.
Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 marca 2017 r. Woj. pomorskie [online] http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/stan%20na%2030.06.2017/POM-rej.pdf [dostęp: 02.08.2017].

Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim
foto: Joanna Dobosz foto: Joanna Dobosz foto: Joanna Dobosz foto: Joanna Dobosz
Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim Skarszewy - nagrobek na cmentarzu żydowskim
foto: Joanna Dobosz foto: Joanna Dobosz foto: Joanna Dobosz foto: Joanna Dobosz
Skarszewy - cmentarz żydowski Skarszewy - cmentarz żydowski Skarszewy - cmentarz żydowski Skarszewy - cmentarz żydowski
foto: Piotr Babula foto: Piotr Babula foto: Piotr Babula foto: Piotr Babula
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach ze Skarszew i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas