Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
STOCZEK    

Stoczek to dziś niewielka miejscowość gminna w powiecie węgrowskim, zamieszkana przez około dziewięćset osób. O miejskiej przeszłości osady świadczy zachowany układ urbanistyczny z prostokątnym rynkiem w centralnej części.

Jak twierdzą autorzy zamieszczonego na stronie www.stoczek.net.pl kalendarium Stoczka, Żydzi zaczęli osiedlać się w tej miejscowości już w początkach XVIII wieku. Swój sztetl w języku jidysz nazywali Stok. Burzliwy rozwój osadnictwa żydowskiego w Stoczku przypadł na drugą połowę dziewiętnastego wieku. W 1856 roku w Stoczku żyło 228 wyznawców judaizmu, a podczas spisu powszechnego w 1921 r. żydowskie pochodzenie zadeklarowało 1.221 mieszkańców, co stanowiło 74% całej populacji miasteczka. Wielu stoczkowskich Żydów było chasydami, a "The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust" podaje, że pomimo zachowawczego, tradycyjnego charakteru społeczności, w okresie międzywojennym coraz szersze poparcie zaczęły zyskiwać idee syjonistyczne.

Po wybuchu drugiej wojny światowej i zajęciu miasteczka przez wojska hitlerowskie, Niemcy przystąpili do represjonowania miejscowej ludności żydowskiej. Około dwustu młodych Żydów deportowano do obozów pracy przymusowej. W 1940 roku w Stoczku powstało getto. Likwidacja getta nastąpiła w dniu 22 września 1942 r. - jego mieszkańców Niemcy zamordowali w obozie zagłady w pobliskiej Treblince. Część Żydów zgładzono na miejscu.

Cmentarz żydowski w Stoczku założono prawdopodobnie w XIX wieku przy ul. Węgrowskiej, na działce o powierzchni 0,93 ha. Nekropolia została zniszczona przez Niemcow podczas drugiej wojny światowej, a proces dewastacji trwał także po wyzwoleniu. Po wojnie na cmentarz przeniesiono ekshumowane zwłoki Żydów pogrzebanych w różnych punktach na terenie miejscowości - między innymi siedemnaście osób rozstrzelanych i pogrzebanych na podwórku rodziny pp. Postków. Jak podaje Przemysław Burchard w swej książce "Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce", w 1946 r., miała się tam pojawić tablica poświęcona 188 osobom zabitym podczas likwidacji getta. Do połowy lat osiemdziesiątych kirkut pozostawał opuszczony. W 1984 r. uporządkowano go, na części obszaru tworząc ogrodzone lapidarium. Jego centralną część stanowi pomnik ofiar Holocaustu - umieszczono na nim napis w językach hebrajskim i polskim o treści: "Tu spoczywają zwłoki Żydów ze Stoczka, zamordowanych przez niemiecko-faszystowskich bandytów i ich pachołków. 1941-1944. Cześć ich pamięci!". Od bramy wejściowej do pomnika prowadzi alejka, wzdłuż której, po jednej stronie, ustawione zostały ocalone nagrobki i ich fragmenty (ok. 30). Wśród nich wyróżniają się cztery jednakowe kolumny o wysokości kilku metrów. O porządek i zieleń na terenie lapidarium - żywopłot i krzewy iglaste - dba gminne przedsiębiorstwo usług komunalnych, którego budynek wznosi się po sąsiedzku. Po przeciwnej stronie rozpościera się pusty i nieogrodzony teren pozostałej części cmentarza, porośnięty przez kilkudziesięcioletnie sosny.

Chcąc trafić na miejsce, z centrum miejscowości kierujemy się prowadzącą na południe ul. Węgrowską. Cmentarza wypatrujemy po prawej stronie ulicy, na wysokości przystanku autobusowego.

 

tekst: R. Zubkowicz & K. Bielawski
zdjęcia: R. Zubkowicz

Stoczek Stoczek Stoczek Stoczek
Stoczek Stoczek Stoczek Stoczek
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach ze Stoczka i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas