Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
TARCZYN

Początki osadnictwa żydowskiego w Tarczynie przypadają prawdopodobnie na pierwszą połowę XIX w. Autorzy Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich podali, że w 1858 r. w Tarczynie było: "59 domów (6 murowanych), 994 mieszkańców (639 żydów)". Cadyk Josef z Tarczyna był synem słynnego Jakowa Icchaka ha-Lewi Horowica, zwanego "Widzącym z Lublina". Ignacy Schiper w swym opracowaniu Przyczynki do dziejów chasydyzmu w Polsce tak pisał o przywódcy tarczyńskich chasydów: "Nie potrafił on utrzymać sławy, którą cieszył się przedtem dwór lubelski i przeniósł się do Tarczyna, gdzie żył i działał jako syn wielkiego ojca". Spis powszechny z 1921 r. odnotował w Tarczynie 2526 mieszkańców, w tym 1427 Żydów. Na początku 1941 r. Żydzi z Tarczyna zostali deportowani przez Niemców do getta w Warszawie, w 1942 r. większość z nich została zamordowana w niemieckim nazistowskim obozie zagłady w Treblince.

Cmentarz żydowski w Tarczynie jest położony około 950 m na północny zachód od centrum miejscowości, po wschodniej stronie ul. Długiej, około 380 m na północ od ul. Cmentarnej. Cmentarz zajmuje działkę geodezyjną numer 141806_4.0001.452/1, na planie zbliżonym do trapezu, o powierzchni 2743 m kw.

Historia cmentarza nie została udokumentowana. Przypuszczalnie obiekt założono w pierwszej połowie XIX w. Jak wynika z relacji Jochewed Kantorowicz, która od 1942 r. ukrywała się na okolicznych polach, na cmentarzu mógł znajdować się ohel ("grób rebego, w którym chciałyśmy urządzić skrytkę"), prawdopodobnie stojący na grobie cadyka Josefa z Tarczyna.

Cmentarz uległ daleko posuniętej destrukcji. J. Kantorowicz tak opisała jego stan z przełomu 1942 i 1943 r.: "Cmentarz wyglądał okropnie. Wiele grobów było wykopanych, dużo pomników było wybitych. Cmentarz sprawiał wrażenie pustego pola" (źródło: Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Relacje. Zeznania ocalałych, sygn. 301/2493, Relacja Jochewed Kantorowicz, 25.05.1947, k. 15.).

W latach powojennych cmentarz był wykorzystywany jako nielegalne wysypisko śmieci. Fakt, że wyrzucano je na cmentarz położony przy końcu liczącej prawie 400 m drogi, a nie na leżących wzdłuż niej nieużytkach rolnych, można interpretować jako przejaw antysemityzmu. Do 2016 r. teren cmentarza porastały gęste, cierniste krzewy, uniemożliwiające swobodne poruszanie się. Wśród zarośli można było dostrzec pojedyncze fragmenty zniszczonych nagrobków. Był to jeden z najbardziej zaśmieconych cmentarzy żydowskich w województwie mazowieckim.

nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie
Stan cmentarza w 2008 r.
nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie nagrobek na cmentarzu żydowskim w Tarczynie
Stan cmentarza w 2008 r.

Stan cmentarza uległ zmianie dzięki zaangażowaniu społeczników. W 2014 r. z inicjatywy Macieja Irzykowskiego przeprowadzono wstępne prace porządkowe. Na skraju cmentarza umieszczono tablicę informacyjną, przygotowaną przez portal Kirkuty.xip.pl, sfinansowaną przez Hermana Storicka ze Stanów Zjednoczonych.

Od 2016 r. przeprowadzono kilka akcji porządkowania cmentarza. Uczestniczyło w nich kilkadziesiąt osób - mieszkańców Tarczyna i innych miejscowości, m.in. Paweł Byliniak, Maciej Ciechomski, Joanna Dembna, Tomasz Dembny, Hanna Gawrońska, Marek Jezierski-Tratkiewicz, Marcel Jezierski-Tratkiewicz , Mikołaj Jezierski-Tratkiewicz, Maryla Łukasik, Karolina Mierzwiak, Halina Noiszewska, Andrzej Noiszewski, Dariusz Noiszewski, Jerzy Osmelak, Marek Osmelak, Marek Posiadała, Piotr Prawucki, Andrzej Spychała, Piotr Stasiak z Beit Polska, Lech Widawski. Urząd Miejski w Tarczynie dostarczył rękawice ochronne, worki na śmieci oraz zapewnił odbiór odpadów. W wyniku prac usunięto znaczną część śmieci, wykarczowano drzewa i krzewy, jednocześnie odsłaniając kilkanaście niewidocznych wcześniej macew.

Na cmentarzu, głównie w jego wschodniej części, znajduje się około 30 nagrobków w różnym stanie zachowania. Są to destrukty (głównie przyziemia, naczółki, pojedyncze fragmenty) stel z piaskowca, z inskrypcjami w języku hebrajskim. Najstarsza zidentyfikowana macewa, znajdująca się prawdopodobnie w miejscu właściwego pochówku, upamiętnia Rachel córkę Jakowa Kopyla Segala, zmarłą 26 kwietnia 1855 r. Na dekorację nagrobków składają się płaskorzeźbiona symbolika w zwieńczeniach: szafa z księgami, ręce w geście błogosławienia Kohenów, korona, kotara, świece, lwy podtrzymujące misę, ptaki, motywy florystyczne, elementy geometryczne. Na macewie Rachel córki Jakowa Kopyla Segala zachowały się relikty polichromii.

Pożądane byłoby: kontynuowanie prac porządkowych (m.in. trwałe usunięcie samosiejek), ustalenie i oznaczenie granic obszaru grzebalnego, wpisanie cmentarza do wojewódzkiego rejestru zabytków nieruchomych, podjęcie działań na rzecz zwrotu nagrobków wywiezionych z cmentarza.

tekst & zdjęcia: Krzysztof Bielawski

Inwentaryzacja odnalezionych nagrobków.30.05.2018 r.
Nagrobek nr 1
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Mężczyzna
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje: Kohen, zachowany naczółek steli

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 2
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Kobieta
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje: Nagrobek przerobiony na tarczę szlifierską

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 3
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca: Jakow Kopyl
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Mężczyzna
Data śmierci: 20.02.1893
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 4
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie: [Iz]rael
Nazwisko:  
Imię ojca: Jakow Cwi
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Mężczyzna
Data śmierci: 24.04.1929
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 5
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć:  
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 6
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
Rycka
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca: Cwi
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Kobieta
Data śmierci: 12.08.1857
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 7
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca: Zelig (?)
Imię małżonka: Ber ha-Lewi (?)
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Kobieta
Data śmierci: Zm. w 5621 r. (17.10.1860 - 04.09.1861)
Dodatkowe informacje: Imiona prawdopopodobnie odnoszą się do ojca i męża

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 8
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie: Beniamin
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Mężczyzna
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje: Imię podane w akrostychu

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 9
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Kobieta
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 10
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie: Awraham
Nazwisko:  
Imię ojca: Dawid
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć:  
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje: Możliwy inny odczyt: córka Awrahama, zona Dawida

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 11
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie: Meir
Nazwisko: {....}szrt
Imię ojca: Awraham
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć:  
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 12
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
Rywka Rojzel
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca: Awraham
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Kobieta
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 13
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie: Jechiel Michel
Nazwisko: Tober (Taber?)
Imię ojca: Jehoszua Eli
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Mężczyzna
Data śmierci: 12.01.1926
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 14
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie: Sara Pesa
Nazwisko:  
Imię ojca: Jakow Cwi
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Kobieta
Data śmierci: 04.02.1910
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 15
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie: Rachel
Nazwisko:  
Imię ojca: Jakow Kopyl Segal
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Kobieta
Data śmierci: 26.04.1855
Dodatkowe informacje: Zachowane relikty polichromii

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 16
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Prawdopodobnie nagrobek kobiety
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 17
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć:  
Data śmierci: Zm. w miesiącu adar 5667 r. ( 15.02 - 15.03.1907)
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
Nagrobek nr 18
Macewa na cmentarzu żydowskim w Tarczynie Imię:
 
Imię hebrajskie:  
Nazwisko:  
Imię ojca:  
Imię małżonka:  
Nazwisko rodowe:  
Płeć: Mężczyzna
Data śmierci:  
Dodatkowe informacje:  

Współrzędne geograficzne:
 
Autor fotografii: Krzysztof Bielawski
Autor rekordu: Krzysztof Bielawski
PPoszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Tarczyna i ich cmentarzu.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas