Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
ZAKROCZYM
Dział o cmentarzu w Zakroczymiu
powstał dzięki wsparciu udzielonemu przez
San Francisco Bay Area Jewish Genealogical Society

Cmentarz żydowski w Zakroczymiu - przez współczesnych mieszkańców miasta nazywany "kerkutem" - powstał około 1820 r., w okresie formowania się miejscowego dozoru bóżniczego. Cmentarz znajduje się na wzniesieniu przy ul. Parowa Okólna, przy posesji nr 33.

Zakładając, że rocznie w Zakroczymiu umierało około 20-25 Żydów (tylko w latach 1895 - 1905 zmarło 263 osób), można przyjąć, że w ciągu około 100 lat funkcjonowania cmentarza, dokonano na nim około 2 tys. pochówków.

W 1939 r., podczas przygotowywania umocnień obronnych, część cmentarza uległa dewastacji. Relacja dotycząca tych wydarzeń znajduje się w Archiwum Ringelbluma: "Już 20 sierpnia na całym obszarze naszego miasteczka pracowano gorączkowo, kopano różne okopy i schrony. (...) Pewien kapitan prowadzący roboty domagał się zgodnie ze swoimi planami, żeby schron zrobiono na cmentarzu, co wymagało przeniesienia wielu grobów z nowego i starego cmentarza. Spowodowało to w mieście wielkie zamieszanie i natychmiast delegacja złożona z rabina i przedstawicieli miasta udała się do kapitana, którego trudno było odnaleźć. (...) Pokazanie się żydowskiej delegacji wywołało, z powodu dużego antysemityzmu w wojsku, kpiny. Żołnierze rzucali kamieniami i błotem, tak że ledwie uszliśmy z życiem. Kiedy spotkano prowadzącego roboty, okazał on zrozumienie dla sprawy, od razu poszedł z delegacją na cmentarz i zmienił trochę plan, żeby nie trzeba było wyrzucać tak wielu zmarłych" (Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Archiwum Ringelbluma, sygn. ARG I 1085 (Ring. I/943), NN, Relacja "Zakroczym", k. 1).

Jak wynika z rozmowy z pragnącym zachować anonimowość świadkiem, przed wojną cmentarz prawdopodobnie nie był ogrodzony, znajdowały się na nim nagrobki z piaskowca. Obiekt został zniszczony przez niektórych mieszkańców Zakroczymia, którzy macewy wykorzystali do prac budowlanych oraz jako tarcze szlifierskie.

W 1980 r. jeden z mieszkańców Zakroczymia w liście do Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego napisał: "Zwracam się z prośbą o zaopiekowanie się kerkutem, to znaczy cmentarzem żydowskim. Otóż ja mieszkam koło tego cmentarza i nie mogę patrzeć na to wszystko. Na tym cmentarzu ludzie pasą bydło i konie, a także to bydło oddaje kał na te groby. Ludzie wynoszą z ubikacji, a także i śmieci wynoszą na groby. Także wykopują i kości leżą na wierzchu. Zwracałem się z prośbą do Naczelnika. Powiedział, że jego to nie obchodzi. Bardzo proszę o przyjechanie" (Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego w Polsce. 1949-1992 (od 1992 Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP), sygn. 360, list z 03.07.1980, brak numeracji).

W 1996 r. wskutek zawiadomienia złożonego przez jednego z mieszkańców Nowego Dworu Maz., Referat Budownictwa i Architektury Urzędu Gminy w Zakroczymiu wszczął postępowanie w sprawie obiektów wybudowanych na cmentarzu. W sprawie interweniował m.in. Żydowski Instytut Historyczny i Fundacja Nissenbaumów. W 1998 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Maz., działki geodezyjne 32/12, 32,13 i część działki 36/1 przyznano pod zabudowę i uprawy rolne. W przyjętym w 2007 r. miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, cmentarz został zakwalifikowany do "obiektów i miejsc o wartościach kulturowych nie objętych prawną ochroną".

Obecnie w obrębie cmentarza brak jakichkolwiek nagrobków, teren wykorzystywany jest jako plantacja truskawek, jego część została zabudowana. W ostatnich latach przez działkę cmentarną przeprowadzono drogę gruntową, przeciwko czemu protestowała Komisja Rabiniczna do spraw Cmentarzy.

Pożądane byłoby oznaczenie granic cmentarza, ustawienie na jego terenie tablic informacyjnych lub wzniesienie pomnika oraz podjęcie działań na rzecz odzyskania skradzionych nagrobków.

tekst: K. Bielawski

teren cmentarza żydowskiego w Zakroczymiu teren cmentarza żydowskiego w Zakroczymiu Zakroczym - kość na cmentarzu żydowskim
foto: Krzysztof Bielawski foto: Aleksander Schwarz foto: Aleksander Schwarz foto: Aleksander Schwarz
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Zakroczymia i ich cmentarzu.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia opublikowane w serwisie www.kirkuty.xip.pl są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas